1.1 Latar Belakang Negara Bangsa Sebelum Kedatangan Barat
Kerajaan Alam Melayu seperti Funan, Champa, Srivijaya, Angkor, Majapahit, Kedah Tua, dan Gangga Nagara telah mempunyai asas pembentukan negara bangsa yang kukuh sebelum kedatangan kuasa Barat.
Ciri-ciri Negara Bangsa Kerajaan Alam Melayu:
- Raja: Tonggak utama kerajaan, dianggap suci, dan dibantu oleh pembesar. Rakyat wajib taat setia kepada raja.
- Undang-undang: Dilaksanakan untuk menjamin kesejahteraan, menjadi panduan pentadbiran (contoh: Undang-undang Kutara Manawa dalam kerajaan Majapahit).
- Wilayah Pengaruh: Kawasan yang rakyatnya menerima dan mengakui pemerintahan seseorang raja.
- Rakyat: Penduduk yang setia kepada raja dan tidak menderhaka.
1.2 Ciri-ciri Negara Bangsa Kesultanan Melayu Melaka
Kesultanan Melayu Melaka (KMM) menyerap dan memantapkan ciri-ciri negara bangsa Alam Melayu hingga menjadi asas kepada pembentukan negara bangsa Malaysia hari ini.
- Kerajaan: Diketuai oleh Raja/Sultan. Sistem Pembesar Empat Lipatan melicinkan pentadbiran.
- Rakyat: Terdiri daripada orang Melayu dan Orang Laut. Mengakui kekuasaan raja, mematuhi undang-undang, dan bebas daripada ancaman musuh.
- Kedaulatan: Kekuasaan tertinggi seseorang raja untuk memerintah kerajaan. Diiktiraf oleh kerajaan luar seperti Dinasti Ming.
- Wilayah Pengaruh: Kawasan luas yang merangkumi keseluruhan Semenanjung Tanah Melayu dan timur Sumatra menerusi penaklukan, naungan, dan perkahwinan.
- Undang-undang:
- Hukum Kanun Melaka: Mengandungi 44 fasal berkaitan jenayah, urusan keluarga, dan ekonomi.
- Undang-Undang Laut Melaka: Mengandungi 25 fasal berkaitan perkapalan, perdagangan, dan tugas nakhoda.
- Lambang Kebesaran: Simbol kedaulatan sultan seperti adat istiadat, warna kuning, nobat, regalia, dan cap mohor.
1.3 Keunggulan Sistem Pentadbiran dan Undang-undang
1. Sistem Pentadbiran (Sistem Pembesar Empat Lipatan)
Sistem pentadbiran KMM bersifat teratur dan berhierarki. Sultan memegang kuasa tertinggi dan dibantu oleh Pembesar Berempat:
- Bendahara: Penasihat raja, pemangku raja, dan ketua pentadbir.
- Penghulu Bendahari: Menguruskan perbendaharaan, kewangan, dan hasil cukai.
- Temenggung: Menjaga keselamatan dan ketenteraman di darat/kota Melaka.
- Laksamana: Panglima tentera laut dan menjaga keselamatan di laut.
2. Sumber Pendapatan & Kewangan
Hasil kerajaan diperoleh daripada perdagangan, cukai (cukai import dan pelabuhan), serta ufti daripada wilayah naungan.
3. Keunggulan Undang-undang
- Hukum Kanun Melaka:
- Jenayah: Hukuman bunuh dikenakan untuk kesalahan membunuh, menderhaka, dan mencuri.
- Peranan Sultan & Pembesar: Menjelaskan tugas sultan dan Pembesar Berempat.
- Keluarga: Mengatur urusan perkahwinan dan saksi.
- Ekonomi: Melarang amalan riba dan mengawal transaksi perdagangan.
- Undang-Undang Laut Melaka:
- Peranan Nahkoda: Nakhoda ibarat raja di dalam kapal.
- Pelayaran: Mengatur tugas pengawal, perimbal, dan jurumudi.
- Jenayah di Kapal: Hukuman terhadap perbuatan mencuri atau membunuh di kapal.
- Percukaian: Kadar cukai yang adil dikenakan dalam urusan perniagaan di laut.
1.4 Peranan Pemerintah dan Rakyat
Hubungan antara pemerintah dan rakyat berteraskan konsep Waadat (perjanjian antara Demang Lebar Daun dan Seri Teri Buana) serta sifat saling memerlukan (saling bergantung).
1. Peranan Pemerintah (Sultan & Pembesar):
- Menjaga keselamatan, keamanan, dan kestabilan negeri.
- Mewujudkan undang-undang dan memastikan pelaksanaannya.
- Menjaga kebajikan rakyat dan memelihara keharmonian.
2. Peranan Rakyat:
- Mencurahkan taat setia sepenuhnya kepada pemerintah.
- Mematuhi arahan dan undang-undang yang ditetapkan.
- Menjadi tentera, menghadiri majlis rasmi, dan menyumbang tenaga kerja melalui sistem serah dan sistem kerah.